Wypełnienia amalgamatowe
Większośc Pacjentów rozpoznaje wypełnienie amalgamatowe jako srebrne lub metalowe.
Co to jest amalgamat? Czy rtęć zawarta w amalgamacie jest bezpieczna?
Jakie są wady i zalety wypełnień amalgamatowych? Czy wymieniać srebrne "plomby" na białe?
Na te i wiele innych pytań odpowiada lek. stom. Laura Czyżewska.
Co to jest amalgamat?
Amalgamat jest mieszaniną rtęci oraz stopów metali, najczęściej cyny, srebra, miedzi. Rtęć jest bardzo ważnym składnikiem, ponieważ stanowi spoiwo całej mieszaniny. Amalgamat służy do wypełniania ubytków próchnicowych, głównie zębów przedtrzonowych i trzonowych w odcinkach bocznych. Stosowany jest od prawie 180 lat. Po raz pierwszy został użyty w 1819 roku. Od tamtej pory skład mieszaniny był ulepszany pod kątem eliminacji szkodliwego działania rtęci. Dokładano związki, które wpływały na właściwości fizyko-chemiczne amalgamatu, aby mieszanina bardziej adaptowała się do brzegów zęba, była mniej podatna na korozję i bardziej wytrzymała. Starano się aby wypełnienie było trwałe dla zęba i jak najmniej szkodliwe dla organizmu.
Czy amalgamat jest szkodliwy?
Mamy chyba tyle samo zwolenników co i przeciwników amalgamatów. Co jakiś czas wybuchają tzw. "wojny amalgamatowe". Kontrowersje budzi fakt, iż w skład amalgamatu wchodzi rtęć. Jest to pierwiastek bardzo szkodliwy dla człowieka. Zatrucie oparami czy związkami rtęci jest bardzo niebezpieczne.
Rtęć w połączeniu z innymi metalami zawartymi w amalgamacie traci swoją toksyczność, nie jest szkodliwa. Amalgamat był szkodliwy w momencie rozrabiania go ręcznie przez personel medyczny. Stanowił więc zagrożenie dla lekarzy i asystentek, które go przygotowywały. Obecnie amalgamat jest kapsułkowany, mieszany w specjalnych mieszalnikach, tworzony bez dostępu powietrza, nie stanowi zagrożenia. W momencie zakładania wypełnienia, amalgamat nie powinien mieć kontaktu ze skórą, powinno się to robić w rękawiczkach, a pomieszczenia, w których używa się związków, gdzie występuje rtęć powinny mieć odpowiednią powierzchnię oraz wentylację. Ten jeden moment, mieszanie amalgamatu i podanie go bezpośrednio po wymieszaniu, stwarza minimalne opary rtęci, które mogą być wdychane. O wiele więcej rtęci, codziennie, przyjmujemy do organizmu na skutek zanieczyszczonego powietrza, wody, czy spożywanych pokarmów.
Nie mamy na dzień dzisiejszy wyników badań, które by jednoznacznie potwierdziły wpływ wypełnień amalgamatowych na nasze zdrowie. Wiemy natomiast, że w Unii Europejskiej rekomenduje się aby nie zakładać już wypełnień amalgamatowych, również w Stanach Zjednoczonych powoli rezygnuje się z ich stosowania.
Wady, zalety wypełnień amalgamatowych?
Do zalet wypełnień amalgamatowych można zaliczyć: łatwość i szybkość ich założenia, są dość tanie, dobrze przylegają do tkanek zęba w momencie założenia, mają dużą wytrzymałość, czasem większą niż sam ząb i tu zaczynają się ich wady.
Ponieważ amalgamaty są mieszaniną metali pod wpływem różnych temperatur (gdy jemy ciepłe i zimne pokarmy) kurczą się i rozszerzają. Wypełnienia te cały czas pracują, co może powodować mikrourazy i pęknięcie, rozsadzenie zęba. Nie mają tak idealnej adaptacji przylegania do brzegów, jak na przykład najnowsze wypełnienia kompozytowe. Wyglądają nieestetycznie, mają srebrzysty kolor. Związki, które wydzielają się podczas użytkowania amalgamatu, sprawiają, że dochodzi do korozji w wyniku czego wypełnienia te tracą szczelność. Często na skutek krążących w jamie ustnej jonów metali przebarwiają się na ciemny, szary kolor, czasem zielonkawy. Przebarwienia te mogą objąć także ząb, okoliczne tkanki zęba, co jest bardzo dużym minusem tych wypełnień.
Przez ciemną barwę wypełnień amalgamatowych trudno jest czasami, uchwycić tworzący się pod wypełnieniem proces patologiczny. Pod jasnym, białym wypełnieniem łatwiej dostrzec próchnicę, także wtórną, czyli występującą pod wypełnieniem, łatwiej także dostrzec moment, w którym wypełnienie traci szczelność, co trudno zobaczyć przy amalgamacie.
Zakładając wypełnienie amalgamatowe lekarz musi usunąć większą ilość zdrowych tkanek zęba niż w przypadku innych materiałów. Amalgamaty utrzymywane są mechanicznie, wymagają specjalnych zaczepów aby "plomba" nie wypadła.
Wady amalgamatów oraz ich nieestetyczny wygląd, sprawiły, że zostały wyparte przez materiały bardziej estetyczne, idealnie dopasowane do koloru zęba, bardziej szczelne, równie trwałe, którymi można odbudować duże fragmenty zęba.
Jakie są przeciwskazania do stosowania amalgamatów u konkretnych Pacjentów?
Ze względu na nie potwierdzoną toksyczność wypełnień amalgamatowych zaleca się nie stosować ich u kobiet ciężarnych (rtęć kumuluje się w organizmie człowieka i przenika do tkanek płodu). Kobiety w ciąży nie można narażać na żadne ryzyko.
Rtęć jest toksyną, która powoduje zaburzenia w budowie osłonek mielinowych nerwów. Gdyby okazało się, że faktycznie przedostaje się śladowa ilość toksyny, co trudno jest udowodnić, lepiej nie narażać rozwoju dzieci.
Bardzo dużo rtęci kumuluje się w nerkach stąd nie zaleca się także stosowania amalgamatów u osób z chorobami nerek.
Absolutnie nie wolno stosować wypełnień z amalgamatu u osób z metalowymi wkładami lub koronami protetycznymi. Udowodniono bowiem, że dochodzi do tzw. zjawiska prądów elektrogalwanicznych. Powstawać mogą w obecności dwóch lub więcej różnych metali w jamie ustnej + ślina jak elektrolit. Rolę odgrywają metale zawarte w klamrach i innych zakotwiczeniach protez częściowych, koronach, mostach, wkładach koronowych, wkładach koronowo-korzeniowych, aparatach ortodontycznych. Podrażnienia wywoływane są przez jony metali uwalniane w następstwie oddziaływań chemicznych pomiędzy metalami. Największa różnica potencjałów występuje między amalgamatem a złotem.
Na skutek zachodzących reakcji elektrogalwanicznych Pacjent może odczuwać pieczenie błony śluzowej, zaburzenia smaku, czasami metaliczny posmak, zaburzenia czucia w pewnych rejonach błony śluzowej, mogą pojawić się przebarwienia brzegu dziąsła na szary, metaliczny kolor a nawet zaburzenia w wydzielaniu śliny.
Czy białe wypełnienia są tak dobre jak wypełnienia amalgamatowe?
Amalgamat jest bardziej twardszy i bardziej odporny na ścieranie niż kompozyt. Czasami jest dużo bardziej twardszy i trwalszy niż własny ząb. Rozsadzony ząb rozpada się a amalgamat zostaje i bardzo często trudno jest go usunąć. Ratować chcemy ząb a nie wypełnienie. Nie można mu odmówić twardości i trwałości, natomiast jego bardzo nikła szczelność i mikroprzeciek jest tym czynnikiem, który we współczesnej stomatologii go dyskwalifikuje.
Zakładając wypełnienie kompozytowe, ząb specjalnie przygotowujemy: preparujemy go chemicznie, wyprawiamy szkliwo, zębinę. Następnie zakładamy specjalny "klej", który ma szczelnie połączyć zęba z kompozytem. Kompozyt zakładamy warstwowo, kilka, kilkanaście warstw małymi porcjami. Każdą z warstw, jeśli jest to kompozyt światłoutwardzalny, utwardzamy światłem, co gwarantuje szczelność wypełnienia. Amalgamat był mechanicznie wcierany w powierzchnie tkanek twardych zęba i jeżeli dobrze przyległ do zęba to był sukces, ale jeśli nie, to z braku tego elementu wiążącego, brakowało mu ważnej dla skuteczności wypełnienia, szczelności.
Kompozyty z racji swojej budowy chemicznej, zbliżonej do tkanek zęba, wzmacniają ząb, zawierając dodatki fluoru działają kariostatycznie czyli przeciwpróchniczo.
Bez względu na rodzaj wypełnienia, bardzo dużo zależy od higieny jamy ustnej Pacjenta. Jeśli Pacjent dba o wypełnienia, a więc odpowiednio szczotkuje zęby, używa nici dentystycznych, płukanek, past, chodzi na wizyty kontrolne, to założone wypełnienia będą mu długo służyły. Bez tego najlepsze wypełnienia, założone przez najlepszego stomatologa, w najlepszy sposób nie uchronią zęba przed próchnicą.
Czy w Galerii Uśmiechu stosuje się wypełnienia amalgamatowe?
W Galerii Uśmiechu nie zakładamy wypełnień amalgamatowych. Sami Pacjenci nie są zainteresowani tego rodzaju wypełnieniami. Amalgamaty ze względów ekonomicznych (ich tani koszt) stosuje się nadal w placówkach NFZ. W Galerii Uśmiechu stosujemy nowoczesne wypełnienia, których jakość i estetyka jest nieporównywalna z białymi wypełnieniami sprzed lat.
Czy opłaca się zastąpić amalgamatowe wypełnienia, białymi?
Biorąc pod uwagę ich wady zdecydowanie tak. Wystarczają same względy estetyczne. Najczęściej sami Pacjenci chcą pozbyć się nieestetycznie wyglądających wypełnień na koszt równie trwałych, białych i estetycznie wyglądających.
Przeważnie wypełnienia te są zwykle bardzo duże. Obecnie w przypadkach rozległych ubytków tkanek zęba oprócz wypełnień kompozytowych, możemy stosować także tzw. inlay'e i onlay'e, czyli wkłady z materiału kompozytowego lub ceramiczne, wykonywane poza jamą ustną Pacjenta, dokładnie odwzorowujące powierzchnie żujące zębów trzonowych i przedtrzonowych.
Jeśli Pacjent akceptuje amalgamatowe wypełnienia i po badaniu nie stwierdza się nieszczelności, próchnicy, to oczywiście od Jego decyzji zależy ich wymiana czy też nie. Natomiast wszystkie zauważone podczas badania zmiany świadczące o tym, że coś niedobrego dzieje się z zębem powinny skłonić Pacjenta do podjęcia leczenia i ratowania zęba.
lek. stom. Laura Czyżewska - specjalista protetyki stomatologicznej. Jest lekarzem z 14-letnim doświadczeniem zawodowym. Studia medyczne ukończyła w Collegium Medicum UJ w Krakowie.
W latach 2000-2006 pracowała jako asystent w Uniwersyteckiej Klinice Stomatologicznej w Krakowie, gdzie również odbyła staże specjalizacyjne. W kwietniu 2006 roku zdała Państwowy Egzamin Specjalizacyjny i uzyskała tytuł specjalisty protetyki stomatologicznej.
Dba o ciągłe pogłębianie swojej wiedzy i umiejętności uczestnicząc w licznych kursach, sympozjach naukowych, zjazdach i szkoleniach głownie z protetyki stomatologicznej, implantologii, stomatologii estetycznej, jak i też ogólnomedycznych.
Prywatnie lubi podróże oraz poznawanie ciekawych miejsc i ludzi.