Kawa - szkodzi czy chroni?
Kawa – jeden z tych napojów, od którego większość z nas rozpoczyna każdy dzień i nie potrafi sobie nawet wyobrazić, że mogłoby być inaczej. I rzeczywiście, mało kto pamięta świat bez tej używki – to „czarne szczęście” znane jest ludzkości już od ponad dwudziestu wieków! Niestety dopiero kilka wieków później odkryto, że można ją spożywać jak napój i opracowano metodę preparacji nasion. W Polsce kawa pojawiła się dopiero w drugiej połowie XVII wieku, ale dopiero w XVIII wieku stała się ona łatwiej dostępna.
Od początku napój ten budził wiele niepokoju, niektórzy uważali na przykład, że może być ona dziełem szatana (dopiero papież Klemens VIII uciął te pogłoski). Ale czy ten napój nam nie szkodzi? Czy możemy go pić bezkarnie w każdych ilościach? W ciągu ostatnich kilku lat powstało wiele badań na ten temat – wiemy z pewnością, że kawa:
- Pobudza ośrodkowy układ nerwowy kawa (głównie poprzez zawartą w niej kofeinę i jej metabolity) – ułatwia procesy myślowe, usuwa zmęczenie i polepsza nastrój. (Swoją drogą, kto z nas kawoszy, tego nie doświadczył?)
-
Przyśpiesza czynność serca, co skutkuje łagodnym podwyższeniem ciśnienia tętniczego. Rozszerza żyły i zwiększa zapotrzebowanie serca na tlen. Zbyt mocna kawa może zaburzyć rytm serca.
-
Wpływa na metabolizm. Nasila rozkład tłuszczu w tkance tłuszczowej.
-
Rozkurcza mięśnie w oskrzelach.
-
Zwiększa wydzielanie moczu.
-
Łagodzi bóle głowy poprzez rozszerzanie naczyń krwionośnych obwodowych i skurczem naczyń mózgowych.
-
Pobudza wydzielanie soku żołądkowego.
-
Wzmaga wypłukiwanie magnezu i wapnia z kości.
Wywołuje też objawy niepożądane, m.in.: niepokój, bezsenność, nadpobudliwość, przyśpieszenie oddechu i rytmu serca, czy też nasilenie bólu w niektórych chorobach.
Przegląd literatury tematu nie dostarcza jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy kawa jest dobrym czy złym napojem, aczkolwiek wyniki kilku badań wydają się być niezwykle interesujące:
Działanie korzystne:
- Tan i wsp. stwierdzili istotne zmniejszenie ryzyka wystąpienia choroby Parkinsona u osób, które regularnie piją napoje z kofeiną.
-
Spożycie kawy obniża ryzyko wystąpienia cukrzycy typu II, niezależnie od płci.
-
Yukawa i wsp. stwierdzili, że kawa obniża stężenia cholesterolu całkowitego oraz LDL–cholesterolu („zły cholesterol”). Może to świadczyć o korzystnym wpływie kawy na prewencję chorób układu krążenia. Najlepsze efekty uzyskują jednak pacjenci, którzy piją kawę gotowaną (po turecku) lub zalewaną wrzątkiem. Badanie Hammera i wsp. wskazało, że u osób, które piły duże ilości kawy gotowanej, ryzyko zawału serca, było zdecydowanie niższe.
-
Spożywanie kawy może wiązać się z obniżeniem częstości występowania nowotworów jelita grubego.
-
Badania Jenstroma wskazują także na to, że wypijanie powyżej 3 filiżanek kawy dziennie, zmniejsza ryzyko raka piersi.
-
Spożywanie kofeiny, choć nie zapobiega ani nie wyleczy, to jednak w istotny sposób może pomóc pacjentom z chorobą Alzheimera.
-
Kawa może także zmniejszać ryzyko depresji (Ruusunen A. w Public Health Nutrition).
Działanie niekorzystne:
- Kawa może podwyższać ryzyko wystąpienia kamicy układu moczowego u niektórych pacjentów.
-
Nie zaleca się picia kawy w ilości przekraczającej 300 mg kofeiny (1 filiżanka espresso zawiera ok. 60 mg) kobietom planującym poczęcie dziecka lub w ciąży. Przekroczenie tej dawki może być przyczyną niskiej masy urodzeniowej noworodków. A u kobiet, które w czasie ciąży spożywały duże ilości kawy, zauważono większą częstość występowania cukrzycy insulinozależnej. To samo dotyczyło ich dzieci.
-
Kawa może nasilać zaburzenia rytmu serca, gdyż wzmaga wydalanie z moczem magnezu, potasu i wapnia.
-
Kofeina zawarta w jednej filiżance kawy może podnieść ciśnienie tętnicze o 3 do 8 mmHg, jednakże nie zaobserwowano podniesienia się tego ciśnienia na stałe. Jednakże nie zaleca się nadmiernego spożywania kawy chorym z nadciśnieniem tętniczym powyżej 65 roku życia. A już zupełnie niewskazane jest picie kawy połączone z paleniem papierosów!
-
Kawa wpływa niekorzystnie na gęstość mineralną kości, jednakże wszystko zależy od tego, jak bogata w wapń jest nasza dieta.
Kawa z kofeiną jest najprawdopodobniej najczęściej stosowaną używką na świecie. I choć nie możemy na podstawie przywołanych powyżej badan jednoznacznie stwierdzić, czy kawa jest „dobra czy zła”, to na pewno jej wpływ na wiele chorób wydaje się bardzo korzystny. Dlatego zalecamy zachowanie umiaru w spożywaniu tego aromatycznego „czarnego szczęścia”, jednocześnie podkreślając, że nasze zęby po kawie pokrywają się nieładnym osadem.
Opracowano na podstawie:
Kosicka T., Kara-Perz H., Głuszek J. (2004). Kawa-zagrożenie czy ochrona, Przew. Lek., Nr 9, s. 78-83.